|
JUAN DE FUCA ΙΩΑΝΝΗΣ ΦΩΚΑΣ ή Βαλεριάνος
Καταγόταν από την οικογένεια των Φωκάδων και ήταν απόγονος του αυτοκράτορα Νικηφόρου. Ο παππούς του Εμμανουήλ Φωκάς, είχε φύγει από την Κωνσταντινούπολη μετά την Άλωση του 1453 και αφού έμεινε για λίγο στον Μοριά, βρήκε καταφύγιο στην Κεφαλονιά. Ο Ιωάννης, γιός του Ιακώβου Φωκά, γεννήθηκε στο χωριό Βαλεριάνο του νησιού το 1536. Πιθανόν είχε δύο ονόματα, Ιωάννης-Απόστολος διότι κάποτε αναφέρεται ως Απόστολος Βαλεριάνος. Σε ηλικία 20 ετών μπαρκάρισε με τις Ενετικές γαλέρες και αργότερα βρέθηκε στα ισπανικά ιστιοφόρα. Στην Σεβίλλη γνωρίζει τον Λόπε ντε Μπαλμπάϊο, χρηματοδότη αποστολών στις χώρες των Ινδιών, ο οποίος θα τον βοηθήσει πάρα πολύ στην εξέλιξη της ναυτικής του σταδιοδρομίας. Έξι χρόνια μετά θα βρεθεί στις Δυτικές Ινδίες ως μέλος του πληρώματος ενός Ισπανικού πλεούμενου και από τότε υπηρέτησε στην αυλή του βασιλιά της Ισπανίας, Φιλίππου Β’ για σαράντα χρόνια. 
Στα 1561 ο Φίλιππος εκτιμώντας τα προσόντα του, τις γνώσεις του αλλά και τις εμπειρίες του, τον προήγαγε σε πλοηγό (πιλότο – Pilot of the Indies ). Ο Φωκάς δεν άφησε την ευκαιρία ανεκμετάλλευτη. Σε αυτό το διάστημα έκανε πάνω από δέκα ταξίδια μεταξύ της Ισπανίας και των Δυτικών ακτών της Αμερικής. Κατάφερε να ταξιδεύσει στο Μεξικό, τη Χιλή και το Περού για να μεταφέρει στην ισπανική μητρόπολη πολύτιμα μέταλλα, μπαχαρικά και υφάσματα από τις νοτιαμερικανικές αποικίες.
Στα ταξίδια του γνώρισε θύελλες, πειρατές και προδοσίες. Τον Νοέμβριο του 1587 στις Φιλιππίνες, το πλοίο του Santa Anna, καταλήφθηκε από Άγγλους πειρατές και ο ίδιος αιχμαλωτίστηκε. Υποχρεώθηκε να δώσει όλες του τις οικονομίες καθώς και το πλοίο του με φορτίο αξίας 60.000 δουκάτων, ώστε να αφεθεί ελεύθερος. Όμως δεν λύγισε γιατί ο Φωκάς ήταν γενναίος και ατρόμητος όπως και όλοι οι πρόγονοι του. |
|
Στη Νέα Ισπανία, σημερινό Μεξικό ήταν αντιβασιλέας ο Δον Πέδρο ντε Μόγια ντε Κοντρέρας ο οποίος του ανέθεσε την ανακάλυψη των μυθικών στενών του Εϊνιάν (Straits of Anean), που κατά τον Μάρκο Πόλο, υποτίθεται πως ένωναν τον Ειρηνικό με τον Ατλαντικό από τον Αρκτικό Κύκλο, γνωστά τότε και ως ΒΔ Πέρασμα. Υπήρχαν πληροφορίες ότι από τα στενά αυτά οι Άγγλοι θα επιχειρούσαν την είσοδό τους στον Ειρηνικό ωκεανό. Ξεκίνησε το 1590 με τρία μικρά πλοία και με πλήρωμα μια δράκα επικίνδυνων και άπειρων ναυτικών. Η αποστολή δεν είχε αίσιο τέλος. Το πλήρωμα εξεγέρθηκε με αποτέλεσμα να αναγκαστεί να επιστρέψει στη βάση του. Δύο χρόνια μετά ξεκινά νέο ταξίδι. Αυτή τη φορά απέπλευσε από το Ακαπούλκο με μόλις δύο πλοία (το Λόμπα και το Φελίθ). Επέλεξε ο ίδιος έμπειρους ναύτες για πληρώματα. Στο ταξίδι του αυτό περιέπλευσε το Μεξικό και από τη δυτική πλευρά του τις παράκτιες οροσειρές της Καλιφόρνιας και τόλμησε την είσοδο σε ένα βορειοανατολικό άνοιγμα της γης. Εκεί ακριβώς στην είσοδο είδε μια τεράστια πέτρα να δεσπόζει στα ανοιχτά. Είναι η γνωστή πλέον στήλη του Φωκά (De Fuca’s Pillar).
Επί είκοσι μέρες ταξιδεύει στην άγνωστη αυτή δίοδο η οποία άλλοτε στένευε και άλλοτε φάρδυνε και ήταν διάσπαρτη από νησίδες. Οι ναύτες του Φωκά παρατηρούν ότι οι ακτές είναι πλούσιες σε μεταλλεύματα και καρπούς. Βλέπουν τους ιθαγενείς ντυμένους με δέρματα ζώων. Συνεχίζουν το ταξίδι τους μέχρι την έξοδο που οδηγεί στον Ειρηνικό ωκεανό. Ο Ιωάννης Φωκάς είχε μόλις ανακαλύψει τα στενά του Βανκούβερ. Όταν έφτασε στο Ακαπούλκο ο θαλασσοπόρος Φωκάς έγινε δεκτός με μεγάλες τιμές αλλά η αμοιβή που του είχε υποσχεθεί ο αντιβασιλέας, Δον Πέδρο ντε Μόγια ντε Κοντρέρας, δεν του καταβλήθηκε ποτέ. Μετά από υπομονή δύο χρόνων ταξιδεύει στην Ισπανία για να την διεκδικήσει, αλλά ήταν μάταιος κόπος. Ολότελα απογοητευμένος αποφάσισε να αποσυρθεί και να επιστρέψει στην πατρίδα του.
Στην πορεία του προς την Κεφαλονιά πέρασε από τη Φλωρεντία. Εκεί έτυχε να συναντήσει έναν Άγγλο ονόματι Τζον Ντάγκλας (John Douglass), στον οποίο αφηγήθηκε τις περιπέτειές του. Ο Ντάγκλας του έδωσε μια συστατική επιστολή και τον έστειλε στον Μάικλ Λοκ (Michael Lok ή Locke), πλούσιο έμπορο και πρόξενο της Αγγλίας, ο οποίος έτυχε να βρίσκεται τότε στην Βενετία. Ο Φωκάς εξιστόρησε τις εξερευνήσεις του και έπεισε τον τελευταίο να μεσολαβήσει ώστε η Αγγλία να του χορηγήσει δύο πλοία για να συνεχίσει τις εξερευνήσεις του για το πέρασμα ανάμεσα στον Ατλαντικό και τον Ειρηνικό Ωκεανό. Ο Φωκάς ήλπιζε ακόμα πως οι Άγγλοι θα τον αποζημίωναν για όσα έχασε όταν τον αιχμαλώτισαν στις Φιλιππίνες. Ο Λοκ προσπάθησε να έρθει σε επαφή με την βρετανική κυβέρνηση, ζητώντας 100 λίρες για να πάει τον Φωκά στην Αγγλία, αλλά η απάντηση καθυστερούσε και ο Φωκάς έφυγε τελικά για την Κεφαλονιά. Το 1602 ο Λοκ έγραψε μια επιστολή στον Φωκά, αλλά δεν έλαβε ποτέ απάντηση. Έτσι υπέθεσε πως ο ηλικιωμένος Φωκάς είχε ήδη πεθάνει.
Ο Χουάν ντε Φούκα επέστρεψε 1596 στην Κεφαλονιά και το 1602 άφησε την τελευταία του πνοή, στο νησί που γεννήθηκε. Το 1725 η Ρωσική Ακαδημία Επιστημών θα δώσει το όνομα του Έλληνα θαλασσοπόρου Ιωάννη Φωκά στα στενά που είχε ανακαλύψει. Η Αμερική και η Αγγλία, πολύ αργότερα, στα 1774 θα κάνουν αποδεκτή αυτή την απόφαση της Ρωσικής Ακαδημίας. Τα στενά, που χωρίζουν το βορειοδυτικό άκρο της Πολιτείας της Ουάσιγκτον από το νησί Βανκούβερ του Καναδά, οριοθετούν και τα σύνορα μεταξύ των δύο αυτών χωρών. Να σημειωθεί ότι κάθε χρόνο στην πόλη Port Angeles του Σιάτλ διοργανώνεται το φεστιβάλ «Juan de Fuca» προς τιμή του Έλληνα θαλασσοπόρου.
Σχεδόν δύο αιώνες μετά, το 1788, ο Άγγλος πλοίαρχος Τζον Μέαρς ταξίδεψε στα ίδια νερά και αναγνώρισε την είσοδο του στενού στις 48° 49’, ακριβώς όπως την είχε περιγράψει ο Φωκάς. Είδε με τα μάτια του τον βράχο του νοτίου ακρωτηρίου, ίδιο και απαράλλαχτο, όπως τον είχε περιγράψει ο Κεφαλλονίτης θαλασσοπόρος. Η μόνη διαφορά είπε ο Μέαρς ήταν το πλάτος, δεν ήταν τόσο μεγάλο όσο νόμιζε ο Φωκάς, μόλις δώδεκα ως δεκατέσσερις λεύγες. Εκεί, ανάμεσα σε άγρια βουνά και θαλασσινά ρεύματα, οι ντόπιοι του διηγήθηκαν ιστορίες για έναν Έλληνα θαλασσοπόρο που είχε φτάσει πριν από περίπου διακόσια χρόνια και του οποίου το ταξίδι κρατήθηκε μυστικό από την ισπανική αυλή.
Πολύ πριν τα πλοία των Άγγλων και των Γάλλων χαράξουν πορείες στον βόρειο Ειρηνικό, ένας Ρωμιός θαλασσοπόρος, παιδί της Κεφαλονιάς και της βυζαντινής παράδοσης, ύψωσε το όνομα του ελληνικού γένους στα κύματα της απεραντοσύνης. Ήταν ο Ιωάννης Φωκάς (Juan de Fuca) ο άνθρωπος που τίμησε τη ναυτοσύνη των Ελλήνων και έγραψε με τη ζωή του μιαν άγνωστη, μα ηρωική σελίδα της παγκόσμιας ιστορίας.
Η ιστορία του Φωκά, έτσι όπως την μετέφερε ο ίδιος στον Λοκ, πρωτοδημοσιεύθηκε το 1625 στο βιβλίο του Άγγλου ταξιδιωτικού συγγραφέα Σάμιουελ Πέρτσας (Samuel Purchas, π. 1575–1626) "Hakluytus Posthumus or ‘Purchas His Pilgrimes Contayning a History of the World in Sea Voyages and Lande Travells by Englishmen and others". Προς τιμή του τα ΕΛΤΑ δημιούργησαν το 2018 γραμματόσημο με την προτομή του. Τα Στενά του Ανιάν δεν τα βρήκε γιατί απλώς δεν είχαν ακόμη ανοίξει. Σήμερα αρχίζουν και ξεσκεπάζονται μετά από αιώνων προστασία από παχύ στρώμα πάγου. Το ΒΔ Πέρασμα μέχρι το 2040 θα είναι μια πραγματικότητα που θα διευκολύνει το παγκόσμιο εμπόριο κάνοντας ταχύτερες και οικονομικότερες τις θαλάσσιες μεταφορές μεταξύ Ειρηνικού κι Ατλαντικού από βορρά.
Στο πλαίσιο των εορτασμών των 500 χρόνων από τον Πρώτο Γύρο του Κόσμου, η Πρεσβεία της Ισπανίας στην Ελλάδα σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Θερβάντες, την Casa Mediterráneo, την Περιφέρεια Ιονίων Νήσων και την Ομοσπονδία Απόδημων Κεφαλονιτών και Θιακών "Οδυσσεύς" ανέλαβε την πρωτοβουλία να δημιουργήσει ένα οπτικοακουστικό υλικό προς διάδοση, που να αποκαθιστά και να γνωστοποιεί την ιστορική σημασία αυτού του Έλληνα θαλασσοπόρου στο πλαίσιο των ανακαλύψεων στον Νέο Κόσμο.
Σε τούτο το έργο, η Ευρυδίκη Λειβαδά, ερευνήτρια και βιογράφος του Χουάν ντε Φούκα, και ο Πέδρο Ολάγια, ελληνιστής, συγγραφέας και κινηματογραφιστής, παρουσιάζουν τις προσπάθειες της ιστορικής έρευνας για την αποκατάσταση της μνήμης προσώπων και γεγονότων χαμένων στο χρόνο, διηγούμενοι από την Κεφαλλονιά πατρίδα του Χουάν ντε Φούκα, όλα όσα είναι γνωστά έως τώρα για αυτόν τον τολμηρό Έλληνα θαλασσοπόρο. https://www.youtube.com/watch?v=Z4jzG5K4h3c&t=10s. Πηγές: Samuel Purchas Andro.gr - Barry Gough – Juan de Fuca’s Strait: Voyages in the Waterway of Forgotten Dreams (Στυλ. Καβάζης fb) - Ευρυδίκη Λειβαδά Ντούκα https://odusseia.gr - www.pedroolalla.com
Αθήνα 21 Δεκεμβρίου 2025 Ε Θ Α Ι Ο Σ |
