|
ΙΟΥΔΑΣ ΙΣΚΑΡΙΩΤΗΣ
Άγιος ή Διάβολος; πληρών την γραφή ή βορβόρω συμφύρεται; Γεννήθηκε στην πόλη Κεριώθ (ή Κεριώτ), της νότιας Ιουδαίας, μόνο αυτός από τους δώδεκα μαθητές, καθώς οι υπόλοιποι έντεκα κατάγονταν από τη Γαλιλαία. Ο χαρακτηρισμός «Ισκαριώτης» προέρχεται από την εβραϊκή φράση Κ-Qrîyôth, που σημαίνει «ο άνθρωπος από την πόλη Κεριώθ». Όπως λέμε Αθηναίος, Θεσσαλονικιός κλπ. Το θέμα της προδοσίας και το πρόσωπο του Ιούδα απασχόλησαν Εκκλησιαστικούς πατέρες και συγγραφείς. Πολλά γράφτηκαν και πολλά ειπώθηκαν στην προσπάθεια να εξηγηθεί το κίνητρο. Οι Ιωάννης και Λουκάς υποπτεύονται πως μπήκε ο διάβολος μέσα του. Οι Ματθαίος και ο Μάρκος γράφουν ότι το έκανε για τα 30 αργύρια. Ο Ιωάννης γράφει ότι ο Ιούδας «κλέπτης ήν» (Ιωαν.ιβ´ 6). Αλλά, κάτι άλλο κρύβεται εδώ. Κάτι ανομολόγητο και ακατανόητο. Το γεγραμμένο. «λέγω γαρ υμίν ότι έτι τούτο το γεγραμμένον δει τελεσθήναι αν εμοί, το και μετά ανόμων ελογίσθη· και γαρ τα περί εμού τέλος έχει». Λουκάς. κβ΄37 Διότι σας λέγω, ότι πρέπει ακόμη να εκπληρωθεί στο πρόσωπό μου αυτό που είναι γραμμένο (στις Γραφές), δηλαδή το: "κατατάχθηκε στους παρανόμους. Και πράγματι, όλα όσα έχουν γραφτεί για μένα φτάνουν στο τέλος τους. Λέγεται ότι, εδώ ο Ιησούς παραπέμπει στην προφητεία του Ησαΐα (53:12) σχετικά με τον «Δούλο του Θεού», ο οποίος θα θεωρηθεί και θα αντιμετωπιστεί ως εγκληματίας-παράνομος. Δηλώνει ότι η ώρα του Πάθους και η εκπλήρωση του θείου σχεδίου για τη σωτηρία πλησιάζει άμεσα στην ολοκλήρωσή της. Για να δούμε όμως, ποιόν εννοεί ο Ησαΐας όταν λέει δούλο του Θεού; Ο Ιησούς είναι ο υιός του Θεού, ένας από το τρισυπόστατο, δεν είναι δούλος. Αυτός ο δούλος θα αντιμετωπιστεί σαν εγκληματίας (προδότης;). Αυτό το «σαν» προβληματίζει. Δηλαδή δεν ήταν στην πραγματικότητα τέτοιος; Περί το τέλος του δείπνου (ο Ιησούς) έκανε την ανακοίνωση: «ου περί πάντων υμών λέγω· εγώ οίδα ους εξελεξάμην· αλλ' ίνα η γραφὴ πληρωθή, ὁ τρώγων μετ' εμού τον άρτον επήρεν επ' εμὲ την πτέρναν αυτού.»(Ιωαν. ιγ΄, 18) Δεν σας αφορά όλους, αλλά εγώ ξέρω ποιους διάλεξα για μαθητές μου, όμως για να εκπληρωθεί το σχέδιο του θεού αυτός που συντρώγει μαζί μου ξεσηκώθηκε εναντίον μου. «Εσθιόντων αυτών, λέγει ὁ Ιησοῦς: εις εξ υμών παραδώσει με» (Ματθ. κστ´ 21). Οι μαθητές τα έχασαν, άρχισαν να υποψιάζονται ο ένας τον άλλο, ο Ιωάννης τότε τον ρώτησε “ποιός είναι Κύριε, αυτός που θα σε προδώσει;” «Μήτι εγώ ειμί Κύριε;» καὶ ο Ιησούς απάντησε, «Εκείνος εστί, ω (στον οποίο) εγώ βάψας τό ψωμίον και επιδώσω. Και ἐμβάψας τὸ ψωμίον δίδωσιν Ιούδα...». 
Επισημαίνει ότι η προδοσία αυτή δεν είναι μια τυχαία αποτυχία του σχεδίου του, αλλά μια προφητευμένη εξέλιξη «...και γαρ ο άνθρωπος της ειρήνης μου, εφ’ ον ήλπισα, ο εσθίων άρτους μου, εμεγάλυνεν επ’ εμὲ πτερνισμόν». Ψαλμός 40:10, αλλά και ο ίδιος επαναλαμβάνει αυτή την προφητεία κατά τη διάρκεια του Μυστικού Δείπνου λέγοντας στους μαθητές του: «αλλ’ ίνα η γραφὴ πληρωθή, ο τρώγων μετ’ εμού τον άρτον επήρεν επ’ εμέ την πτέρναν αυτού» (Ιωάν. ιγ΄18), (δηλαδή, αυτός που τρώει μαζί μου ψωμί, σήκωσε εναντίον μου τη φτέρνα του -μου βάζει τρικλοποδιά), ίνα πληρωθεί η γραφή, ενέργεια η οποία είναι αναγκαία για να εκπληρωθεί το έργο της Θείας Οικονομίας και η θυσία του. Θείο σχέδιο λοιπόν και η «προδοσία» αναγκαία για να εκπληρωθεί. Ποιος από τους αποστόλους μπορούσε να κάνει υπακοή, να καταλάβει και να υποταχθεί σε αυτό το φονικό; Να αναλογιστεί τον σκοπό και το αποτέλεσμα; Να σηκώσει στους ώμους του το βάρος της ευθύνης; Μετά από αυτόν τον συλλογισμό είναι πιστεύω εύκολο να καταλάβουμε. Υπήρχε μόνο ένας αρκετά μορφωμένος και ευρύνους, τον οποίο ήδη αξιοποίησε ο Ιησούς, δίδοντας του ξεχωριστή θέση μεταξύ των μαθητών. Ήρθε η ώρα, αυτός να πραγματοποιήσει το θείο σχέδιο. Ο Ιησούς γνώριζε, Ο Ιούδας το ίδιο. Δεν χρειάζονταν εξηγήσεις. «ο ποιείς ποίησον τάχιον» Ιωάν. (ιγ΄ 27). «αυτό που είναι να κάνεις, κάνε το γρήγορα». Οι μαθητές δεν κατάλαβαν τίποτα! Όπως γράφει ο Ιωάννης, ο Ιούδας ήταν ο ταμίας της ομάδας και όλοι νόμισαν πως ο Ιησούς του έλεγε να αγοράσει γρήγορα ό,τι ήταν απαραίτητο για τη γιορτή του Πάσχα ή να δώσει κάτι στους φτωχούς. Άρα ο Ιούδας δεν είχε δείξει μέχρι τότε καμία κακή διαγωγή. Να γιατί κανείς δεν τον υποπτεύθηκε. Και να γιατί οι Ιωάννης και Λουκάς υποπτεύονται πως μπήκε ο διάβολος μέσα του. Προφανώς δεν μπορούσαν να εξηγήσουν με άλλο τρόπο την ενέργεια του Ιούδα. Άλλωστε το να κρατάει κάποιος το ταμείο προϋποθέτει ακεραιότητα χαρακτήρα. Δε θα μπορούσε να το έχει ο οποιοσδήποτε. Οι Ματθαίος και ο Μάρκος γράφουν ότι το έκανε για τα 30 αργύρια. Ο Ιούδας φεύγει, Ο Ιησούς με τους λοιπούς μαθητές πορεύονται στον κήπο της Γεσθημανή. Προσεύχεται. Λίγο παραπέρα ο Πέτρος, ο Ιάκωβος και ο Ιωάννης. Οι υπόλοιποι μαθητές κοιμήθηκαν. Ξαφνικά ακούγεται φασαρία. Έρχεται ο Ιούδας ακολουθούμενος από όχλο πολύ. Ρωμαίοι στρατιώτες και άνθρωποι των αρχιερέων κρατάνε αναμμένες δάδες, όπλα και ξύλα. Ο Ιούδας πλησιάζει τον Ιησού, του λέει: «Χαίρε ραββί...» (Ματθ. κστ´ 49) και τον φιλάει! Αυτό ήταν. Η προδοσία έχει συντελεστεί. Ο Ιούδας μόλις διέπραξε την πιο ανίερη πράξη των αιώνων. Το όνομά του έχει πλέον συνδεθεί με τη χειρότερη προδοσία που έγινε ποτέ. Ή μήπως πληρώθηκε η γραφή όσον αφορά αυτό το σκέλος του ουράνιου σχεδίου; Τραγική ήταν η κατάληξη του Ιούδα κατά τον ευαγγελιστή Ματθαίο. Σε πολύ λίγο χρόνο μετάνοιωσε για την πράξη του και πορευθείς στους αρχιερείς, «απέστρεψε τα τριάκοντα αργύρια λέγων, ήμαρτον, παραδούς αίμα αθώον, οι δε είπον, τι προς ημάς, συ όψει», «και απελθών απήγξατο (κρεμάστηκε)». (Ματθ. κζ´ 3,4,5). Το όλον σχέδιο και η προδοσία του Ιούδα είχαν οριστεί από τον Θεό πριν από τη δημιουργία του κόσμου (Πράξεις 2:23), είχε προαναγγελθεί από τους προφήτες (Ψαλμοί 41:9, 55:12–14, 109:6–8), είχε προφητευτεί από τον ίδιο τον Ιησού (Ματθαίος κστ΄:20–25· Μάρκος ιδ΄:17–21, 41–42· Λουκάς ιβ¨:22–23· Ιωάννης στ΄:70–71, ιγ΄:18, 21–30) και επιβεβαιώθηκε από τους αποστόλους (Πράξεις 1:15–20). Έχουν διατυπωθεί διάφορες θεωρίες, γιατί όμως ο μαθητής εμεγάλυνεν πτερνισμόν κατά του Διδασκάλου; Μία από αυτές υποστηρίζει πως ο Ιούδας περίμενε από τον Ιησού να ελευθερώσει τους Εβραίους από τη ρωμαϊκή κατοχή (λέγεται ότι πιθανόν ανήκε στο κίνημα των Ζηλωτών) και μόλις συνειδητοποίησε πως ο Ιησούς δεν είχε στο μυαλό του να δημιουργήσει εθνικοαπελευθερωτικό κίνημα απογοητεύτηκε και τον πρόδωσε. Άλλοι μελετητές υποστηρίζουν πως ο Ιούδας προσπάθησε να αναγκάσει τον Ιησού να επιδείξει τις δυνάμεις του, όλα αυτά όμως παραμένουν θεωρίες. Τα μόνα κίνητρα που αναφέρονται ρητά από τους Ευαγγελιστές είναι η φιλαργυρία και η επίδραση του σατανά. Ο Ιούδας υπήρξε επιλογή του Ιησού, τον διάλεξε ο ίδιος, δε βρέθηκε τυχαία στο δρόμο του, όπως ο Άννας, ο Καϊάφας ή ο Πόντιος Πιλάτος. Κι όχι μόνο αυτό, κατά τη διάρκεια του Μυστικού Δείπνου ο Ιησούς δηλώνει: “Εγώ ξέρω ποιους διάλεξα για μαθητές μου”. Για ποιο λόγο λοιπόν τον διάλεξε αφού γνώριζε πως κάποια στιγμή θα τον προδώσει;
Σ’ αυτό το ερώτημα υπάρχουν διάφορες απαντήσεις, όλες -όπως αυτή εδώ– επικεντρώνονται στο θέμα της “ελεύθερης βούλησης” που αποτελεί θεμέλιο της χριστιανικής πίστης. Με απλά λόγια ο Ιούδας αφέθηκε ελεύθερος να επιλέξει αν θα προδώσει ή όχι, δεν είχε καμία διάθεση ο Ιησούς να τον επηρεάσει ούτε να τον απαλλάξει από τα καθήκοντά του. Το ίδιο ελεύθεροι αφέθηκαν οι άνθρωποι που τον συνέλαβαν, που τον δίκασαν ή που έπαιξαν στα ζάρια το χιτώνα του. Σεβαστή άποψη, αλλά έχει ένα αδύνατο σημείο. Μήπως τελικά ο Ιούδας αποτέλεσε -άθελά του- μέρος ενός θεϊκού σχεδίου; Να επιλέξει; Να απορρίψει τι, το σχέδιο του Θεού; Δηλαδή θα του έλεγε, «Πατερούλη είσαι καλά; Τί είναι αυτά που κάνεις; τον γιό σου μωρέ; Σαν δεν ντρέπεσαι. Και θέλεις να το κάνω εγώ; Τρελός παπάς σε βάφτισε». Ανοησίες! Η ανυστερόβουλη αρχαία λαϊκή θυμοσοφία τα ξέρει καλύτερα, «το πεπρωμένο φυγείν αδύνατον», από τους σοφούς αγίους πατέρες που μεταφράζουν την λέξη παιδί και υιός = δούλος. Ο Πλάτωνας (Νόμοι 741a) λέει, «την ειμαρμένην οὐδ' αν εις εκφύγοι», «κανένας δεν μπορεί να ξεφύγει από το πεπρωμένο του». Και ο Ηρόδοτος (Ιστορίαι 1.91), «τὴν πεπρωμένην μοίραν αδύνατά έστι αποφυγείν καὶ θεώ», «είναι αδύνατον ακόμα και για έναν θεό να αποφύγει την καθορισμένη μοίρα». Τελικά ο Ιούδας ήταν κοινός προδότης ή ηρωική μορφή; Κατέδωσε τον δάσκαλό του ή θυσιάστηκε προκειμένου να επιτευχθεί η αποστολή του; Το γνωστό πλέον απόκρυφο Ευαγγέλιο του Ιούδα λέει άλλα πράγματα. Ωστόσο, ο Δάντης είχε τοποθετήσει τον Ιούδα στην καρδιά της Κόλασης, όπου τον βασανίζει ο Εωσφόρος (μαζί με τον Βρούτο και τον Κάσσιο), ενώ στα «κανονικά» κείμενα των ευαγγελιστών Αποστόλων, ο Ιούδας παρουσιάζεται ως μορφή ταυτόσημη με τον Διάβολο: «O Σατανάς στην ψυχή του Ιούδα» (Λουκάς), «O Ιούδας είναι ένας διάβολος» (Ιωάννης). Ακούστε πως τον βρίζει ο υμνωδός της εκκλησίας: «Ιούδας ο δούλος και δόλιος, ο μαθητής και επίβουλος, ο φίλος και διάβολος…» ψάλλεται το βράδυ της Μ. Τετάρτης στον όρθρο. Να μην μας διαφύγει όμως το δούλος. Πουθενά στα ευαγγέλια ο Ιησούς δεν αναφέρεται με την λέξη αυτή. «Ἰδοὺ ὁ παῖς μου ὃν ᾑρέτισα …» (Ματθ. ιβ΄ 18). «Ούτος εστί ο υιός μου ο αγαπητός εν ώ ευδόκησα» (Ματθ. γ΄17) Δεν καταλαβαίνω πως γίνεται το παις και το υιός να μεταφράζονται δούλος, όπως γίνεται στις συγκεκριμένες ρήσεις. Μάλιστα σε κάθισμα της Μ. Τετάρτης (Μυστικός δείπνος) παρομοιάζεται ο Ιησούς ως δούλος με αρνητική έννοια. «…τον Δεσπότην των απάντων, ως δούλον πέπρακε τοις παρανόμοις…» Προφανώς η προφητεία του Ησαΐα (53:12) σχετικά με τον «Δούλο του Θεού», ο οποίος θα θεωρηθεί και θα αντιμετωπιστεί ως εγκληματίας, αφορά τον Ιούδα. Υποψιάζομαι ότι ο Ιούδας είναι ο μέγιστος άγιος της Χριστιανοσύνης. Πίστευε τόσο, που αποδέχτηκε την μοίρα του -το γραμμένο- την θέληση του Θεού- και με αυτόν τον τρόπο έγινε το θεμέλιο πάνω στο οποίο κτίστηκε το θείον Πάθος και η Ανάσταση. Χωρίς αυτά δεν θα υπήρχε Χριστιανισμός. Κι όμως, εμείς οι καλοί χριστιανοί, αναπολώντας την ιερά εξέταση, κάθε χρόνο στην Ανάσταση έξω από την Εκκλησία ανάβουμε μεγάλες φωτιές, πάνω εκεί βάζουμε το σκιάχτρο του Ιούδα και γύρω-γύρω εμείς, έμπλεοι ικανοποίησης καίμε τον προδότη. 
Ας ψάλλουμε τώρα το κατηγορώ και την απαξίωση του Εκκλησιαστικού υμνωδού:
«Σήμερον ὁ Ἰούδας καταλιμπάνει τόν Διδάσκαλον καί παραλαμβάνει τόν διάβολον· τυφλοῦται τῷ πάθει τῆς φιλαργυρίας, ἐκπίπτει τοῦ φωτός ὁ ἐσκοτισμένος∙ πῶς γάρ ἠδύνατο βλέπειν ὁ τόν φωστῆρα πωλήσας τριάκοντα ἀργυρίων; ἀλλ᾽ ἡμῖν ἀνέτειλεν ὁ παθών ὑπέρ τοῦ κόσμου∙ πρός ὅν βοήσωμεν∙ Ὁ παθών καί συμπαθῶν ἀνθρώποις, δόξα σοι». «Ιούδας ὁ δοῦλος καὶ δόλιος, ὁ μαθητὴς καὶ ἐπίβουλος, ὁ φίλος καὶ διάβολος, ἐκ τῶν ἔργων ἀπεφάνθη· ἠκολούθει γὰρ τῷ Διδασκάλῳ, καὶ καθ' ἑαυτὸν ἐμελέτησε τὴν προδοσίαν, ἔλεγεν ἐν ἑαυτῷ· Παραδώσω τοῦτον, καὶ κερδήσω τὰ συναχθέντα χρήματα, ἐπεζήτει δὲ καὶ τὸ μύρον πραθῆναι, καὶ τὸν Ἰησοῦν δόλῳ κρατηθῆναι, ἀπέδωκεν ἀσπασμόν, παρέδωκε τὸν Χριστόν, καὶ ὡς πρόβατον ἐπὶ σφαγήν, οὕτως ἠκολούθει, ὁ μόνος εύσπλαγχνος καὶ φιλάνθρωπος». «Ὅτε οἱ ἔνδοξοι μαθηταί, ἐν τῷ νιπτῆρι τοῦ Δείπνου ἐφωτίζοντο, τότε Ἰούδας ὁ δυσσεβής, φιλαργυρίαν νοσήσας ἐσκοτίζετο· καὶ ἀνόμοις κριταῖς, σὲ τὸν δίκαιον κριτὴν παραδίδωσι. βλέπε χρημάτων ἐραστά, τὸν διὰ ταῦτα ἀγχόνῃ χρησάμενον· φεῦγε ἀκόρεστον ψυχήν, τὴν διδασκάλῳ τοιαῦτα τολμήσασαν. Ὁ περὶ πάντων ἀγαθός, Κύριε δόξα σοι.» «Ἰούδας ὁ προδότης, δόλιος ὤν, δολίῳ φιλήματι παρέδωκε τὸν Σωτῆρα Κύριον, τὸν Δεσπότην τῶν ἁπάντων, ὡς δοῦλον πέπρακε τοῖς παρανόμοις, ὡς πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἠκολούθησεν, ὁ μόνος εὔσπλαγχνος καὶ φιλάνθρωπος.» «Ιούδας ο δόλιος, φιλαργυρίας ερών, προδούναι σε, Κύριε, τον αρχηγόν της ζωής, δολίως εμελέτησεν. Όθεν και παροινήσας, τρέχει προς Ιουδαίους, λέγει τοις παρανόμοις· Τι μοι θέλετε δούναι, καγώ παραδώσω υμίν, εις το σταυρώσαι αυτόν». «Πόρνη προσήλθέ σοι, μύρα συν δάκρυσι, κατακενούσα σου, ποσί Φιλάνθρωπε, και δυσωδίας των κακών, λυτρούται τη κελεύσει σου· πνέων δε την χάριν σου, μαθητής ο αχάριστος, ταύτην αποβάλλεται, και βορβόρω συμφύρεται, φιλαργυρία απεμπολών σε. Δόξα, Χριστέ, την ευσπλαχνία σου». «Φιλείς και πωλείς Ιούδα, ασπάζη και οκλάζεις δόλω προστρέχων τις μισών ασπάζεται τρισάθλιε το φίλημα της αναιδούς σου κακοβουλίας ελέγχει την προαίρεσιν» (απόδ. Μ. Τετάρτης). «Το φίλημα γέμει δόλου, το χαίρε σου εν μαχαίρα, πλάνε Ιούδα· τη μεν γλώσση φθέγγη τα προς ένωσιν, τη δε γνώμη νεύεις προς διάστασιν προδούναι γαρ τοις παρανόμοις τον Ευεργέτην» (απόδ. Μ. Τετάρτης). «Όχι άλλο κάρβουνο» (Ορατότης μηδέν Ν. Κούρκουλος) Αθήνα 16 Σεπτεμβρίου 2026 Ε Θ Α Ι Ο Σ |