|
Η ΦΥΣΗ ΠΑΙΖΕΙ ΖΑΡΙΑ
|
Είμαστε απειροελάχιστες χωροχρονικές κάψουλες μέσα σε ένα απέραντο διαστελλόμενο Σύμπαν, που δεν του καίγεται καρφί αν υπάρχουμε ή αν προσπαθούμε να το κατανοήσουμε. Είμαστε τυχαίες υπάρξεις πάνω στον τρίτο βράχο από τον Ήλιο που τον λέμε Γη, ένα πλανήτη γύρω από ένα αστέρι που ονομάζουμε Ήλιο, ένα από τα εκατό δισεκατομμύρια άστρα του Γαλαξία μας, ενός από τα εκατό δισεκατομμύρια γαλαξίες του Σύμπαντος – που ίσως να μην είναι και το μόνο.
Για ποιόν σκοπό λοιπόν μιλάμε; Εμείς είμαστε που καθορίζουμε τον σκοπό μας και τον τρόπο που θα ζήσουμε αυτό το «από δω μέχρι εκεί» που είναι η ζωή μας, γνωρίζοντας τι μας περιμένει στο τέλος, αλλά επιλέγοντας παρ΄ όλα αυτά να ζήσουμε. Και αυτή η επιλογή είναι πράγματι μια ηρωική απόφαση. Η φύση φαίνεται να μας λέει κάτι -και μάλιστα δυνατά και καθαρά- για τον ρόλο της τύχης και της βιωσιμότητας. Η τυχαιότητα δεν είναι αταξία, αλλά μηχανισμός δημιουργίας. Η φύση παίζει ζάρια, αλλά τα ζάρια της υπακούν σε νόμους. Κι αυτό σημαίνει ότι το χάος δεν είναι το αντίθετο της τάξης, είναι το υπόστρωμά της. Το Σύμπαν δεν σχεδιάστηκε, αυτο-ορνανώθηκε. Η θετική ενέργεια της ύλης και της ακτινοβολίας αντισταθμίζεται από την αρνητική ενέργεια της βαρύτητας, με αποτέλεσμα η ολική ενέργεια του σύμπαντος να μπορεί να θεωρηθεί μηδέν. Ναι ένα μεγάλο μηδέν. Δεν θα μπορούσε να είναι διαφορετικά, αν η εικόνα που περιγράφουμε έχει φυσικό νόημα, αλλιώς, από που θα προερχόταν η ολική θετική και αρνητική ενέργεια; Είμαστε μια ανακατανομή του (κβαντικού) «τίποτα». Το Πλατωνικό τίποτα δεν υπάρχει. Αυτή η κοσμική περιγραφή του Σύμπαντος μας απαλλάσσει από την παγίδα των ερωτη-μάτων για το «τι υπήρχε πριν», για την αρχή του χρόνου και για το «ποιος» δημιούργησε το Σύμπαν.
Το μηδέν δεν είναι έλλειψη αλλά ισορροπία. Το Σύμπαν υπάρχει γιατί οι αντίθετες «δυνάμεις» του, με την ευρύτερη ενεργειακή έννοια μηδενίζονται. Δεν είμαστε το αποτέλεσμα ενός σχεδίου, αλλά το αποτέλεσμα μιας τέλειας συμμετρίας. Κι όμως μέσα σε αυτήν την ισορροπία του τίποτα, γεννιέται το παν. Αξίζει να θυμηθούμε ότι η πραγματικότητα του «τίποτα» έχει ήδη αναφερθεί από τον Δημόκριτο πριν από 25 αιώνες. Σύμφωνα με αυτή την Δημοκρίτεια θεώρηση, «ο κόσμος αποτελείται από άτομα και ανάμεσά τους υπάρχει το κενό». Και τα δύο υπάρχουν άρα και τα δύο είναι πραγματικά. Πρόκειται για μια άποψη απίστευτα προχωρημένη, που οδηγεί κατευθείαν στην Κβαντική Φυσική. Ας ακούσουμε λοιπόν μια ακόμη φορά τον Ηράκλειτo: «Αυτόν τον κόσμο που είναι ίδιος για όλους, δεν τον έφτιαξε ούτε θεός ούτε άνθρωπος, αλλά υπήρχε πάντα, υπάρχει και θα υπάρχει, φωτιά αιώνια ζωντανή, που ανάβει με μέτρο και σβήνει με μέτρο».
Και έτσι, ύστερα από 2.500 χρόνια, η φυσική επιστρέφει εκεί απ΄όπου ξεκίνησε η φιλοσοφία. Στο πυρ το αείζωον. Μόνο που τώρα το ονομάζουμε ενέργεια, ή κβαντικό πεδίο, ή κοσμική συμμετρία. Όπως κι αν το πούμε, μιλάμε για το ίδιο θαύμα. Ένα σύμπαν που καίει χωρίς να καίγεται και γεννιέται χωρίς να αρχίζει. Και ο Ηράκλειτος δεν σταματά εκεί. Μας θυμίζει ότι ο κόσμος αυτός είναι κοινός για όσους είναι πραγματικά ξύπνιοι. «Για εκείνους που είναι ξύπνιοι, υπάρχει ένας κόσμος κοινός. Για εκείνους όμως που κοιμούνται, ο καθένας αποσύρεται στον δικό του ιδιαίτερο κόσμο». Είναι σημαντικό να υπογραμμίσουμε ότι στην θεωρία των υπερχορδών, κάθε συγκε-κριμένος τρόπος ταλάντωσης μιας χορδής αντιπροσωπεύει ένα διαφορετικό σωματίδιο. Όλα τα υπάρχοντα σωματίδια στο Σύμπαν αντιστοιχούν σε διαφορετικό τρόπο ταλάντωσης της ίδιας θεμελιώδους χορδής. 
Στο σημείο αυτό αξίζει να ξαναθυμηθούμε τον Πυθαγόρα. Όπως είδαμε και νωρίτερα τον 6ο π.Χ. αιώνα παρατήρησε την βαθιά σχέση ανάμεσα στα μαθηματικά την φυσική και την μουσική. Οι μουσικές νότες μεταβάλλονται αρμονικά ανάλογα με το μήκος της χορδής που πάλλεται. Η μουσική τελικά στηρίζεται στα μαθημα-τικά και στην φυσική των ταλαντώσεων. Το ακόμη πιο συγκλο-νιστικό είναι ότι ο Πυθαγόρας δεν περιορίστηκε στην μουσική. Γενίκευσε αυτή την ιδέα και πρότεινε, σε φιλοσοφική μορφή, ότι η τεράστια ποικιλία των υλικών σωμάτων γύρω μας, υπακούει σε ανάλογους φυσικομαθηματικούς κανόνες.
Η θεωρία των υπερχορδών διαθέτει ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον και ασυνήθιστο χαρακτηριστικό. Είναι μαθηματικά συνεπής μόνο εάν ο χωροχρόνος έχει δέκα διαστάσεις, αντί για τις γνωστές μας τέσσερις! Εάν όμως έτσι έχουν τα πράγματα, γιατί δεν έχουμε αντιληφθεί αυτές τις πρόσθετες διαστάσεις; Σύμφωνα με την θεωρία των υπερχορδών, οι έξι πρόσθετες χωρικές διαστάσεις δεν εκτείνονται όπως οι τρείς γνωστές αλλά είναι συμπαγοποιημένες, δηλαδή καμπυλωμένες ή «κουλουριασμένες» σε ένα χώρο απίστευτα μικρών διαστάσεων. Η νέα μας θεώρηση του Σύμπαντος, βασισμένη σε αξιόπιστα πειραματικά και παρα-τηρησιακά δεδομένα, δείχνει με σαφήνεια ότι δεν διακρίνεται κάποιος ανώτερος σκοπός στο Σύμπαν. Όσο νωρίτερα εξοικειωθούμε και συμφιλιωθούμε με αυτήν την ιδέα, τόσο πιο σύντομα θα λήξει η δουλεία του παρελθόντος και θα μπορέσουμε να αντικρύσουμε τον κόσμο πραγματικά ελεύθεροι. Δεν μας λείπει ο Θεός, μας λείπει η ωριμότητα να ζήσουμε χωρίς αυτόν. Η επιστήμη δεν ακυρώνει το νόημα, το επιστρέφει σ΄εμάς. Το ερώτημα δεν είναι «τι θέλει το Σύμπαν από εμάς», αλλά «τι κάνουμε εμείς για το Σύμπαν που μας έτυχε». Αποσπάσματα από το βιβλίο του Δημήτρη Νανόπουλου «Ο ΚΒΑΝΤΙΚΟΣ ΜΥΘΟΣ ΤΟΥ ΣΙΣΥΦΟΥ».
(Δοκίμιο για την Κβαντική προέλευση του Παραλόγου) Το σύνολο των εσόδων από τις πωλήσεις του βιβλίου «Ο κβαντικός μύθος του Σισύφου» θα διατεθεί αποκλειστικά για την ενίσχυση της κοινωφελούς αποστολής του Ιδρύματος Nanopoulos Foundation, με σκοπό την παροχή υποτροφιών σε νέους μαθητές, φοιτητές και νέους ερευνητές, καθώς και την υποστήριξη της συμμετοχής Ελλήνων και Ελληνίδων νέων επιστημόνων στο διεθνώς αναγνωρισμένο πρόγραμμα υποτροφιών των Συναντήσεων Νομπελιστών του Lindau (Lindau Nobel Laureate Meetings). Αθήνα 21 Αυγούστου 2026 ΕΘΑΙΟΣ |